Του Άγγελου Ορφανίδη

Βρίσκονται σε κάθε γωνία, δαιμονοποιούν κάθε τι το επιστημονικό, συνειδητά απορρίπτουν την επιστημονική διαδικασία και τα εμπειρικά δεδομένα ενώ ταυτοχρόνως ενσαρκώνουν τους «γιατρούς του Facebook» αναπαράγοντας ψευδείς ειδήσεις, θεωρίες συνωμοσίας και μυστηρίου. Μια παγκόσμια κοινότητα ανθρώπων, αρνητές της παρούσας κατάστασης που επέφερε η πανδημία του COVID-19. Η παραπάνω κατάσταση που παρουσιάζεται δεν  αποτελεί κάτι καινούργιο. Δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ακόμη έκφραση του αρνητισμού. Ο αρνητισμός (denialism) κατά την επιστημονική κοινότητα, αποτελεί την άρνηση θεμελιωδών επιστημονικών γεγονότων και δεδομένων τα οποία είναι αδιαμφισβήτητα και ορθά τεκμηριωμένα  από ιδέες και δοξασίες που βασίζονται σε κατά κόρον αμφιλεγόμενες ιδέες και πεποιθήσεις[1].

Μερίδα πολιτών, πιστεύει ότι η Γη είναι επίπεδη, ότι το AIDS αποτελεί μια απάτη, ότι η Κλιματική Αλλαγή είναι ένα καλοστημένο παιχνίδι, ότι όλοι και όλα εν ολίγοις αποτελούν πιόνια ενός καλοστημένου παιχνιδιού εξαπάτησης, συνωμοσίας και σκοτεινών μυστικών, αποτελώντας συστηματικούς αρνητές της επιστήμης, της προόδου και της εξέλιξης.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα του λεγόμενου αρνητισμού αποτελεί ο πρώην Πρόεδρος της Νότιας Αφρικής (1998 – 2008) Thambo Mbeki, ο οποίος παρά τα βάσιμα επιστημονικά δεδομένα και τις εμπειρικές παρατηρήσεις ότι ο HIV προκαλεί AIDS, πρότεινε και υποστήριξε ότι οι βασικοί λόγοι πρόκλησης του AIDSείναι λόγοι που συνδέονται με τη φτώχεια και την οικονομική εξαθλίωση όπως η κακή διατροφή. Η συστηματική άρνηση των αντιρετροϊκών φαρμάκων σε συνδυασμό με τα προτεινόμενα γιατροσόφια του  Υπουργού Υγείας, Manto Tshabalala – Msimang υπολογίζεται ότι οδήγησαν σε περισσότερους από 330.000 θανάτους που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.[2]

Αρνητισμός

Τι είναι όμως αρνητισμός; Είναι η μονομερής άρνηση ή καχυποψία προς ένα επιστημονικό δεδομένο και μελέτη; Η απάντηση είναι όχι.  Δεν  αναφερόμαστε στη στιγμιαία ή απλή άρνηση ενός επιστημονικού δεδομένου αλλά στη συστηματική εμμονική άρνηση της επιστημονικής αλήθειας και της πραγματικότητας. Η ανάπτυξη των επιχειρημάτων τους είναι χαρακτηριστική, γραφική θα μπορούσα να πω. Το οπλοστάσιο επιχειρηματολογίας τους έχει μεταξύ άλλων θεωρίες συνωμοσίας, επιστημονικά δεδομένα που προέρχονται από ψευτοειδικούς, ελλιπή στοιχεία που απομονώνουν ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό ή συμπεριφορά και απορρίπτουν το σύνολο, κ.α.

Οφείλουμε όλοι εμείς να αντιταχθούμε σε όλο αυτό. Η εμμονή, η άρνηση και η ματαιότητα κάποιων μπορεί να οδηγήσει σε τραγικά αποτελέσματα, ιδιαίτερα όταν αυτοί οι αρνητές της επιστήμης κατέχουν καίριες θέσεις ηγεσίας και λήψεις αποφάσεων.

 Το να στρουθοκαμηλίζουμε, αποφεύγοντας να κοιτάξουμε κατάματα την αλήθεια και τις ευθύνες που μας αναλογούν ατομικά αλλά και συλλογικά, μπορεί να αποτελέσει μοιραίο λάθος. Εξοπλιζόμαστε με υπομονή, γνώση και ψυχραιμία, ενημερωνόμαστε από έγκυρες πηγές[3], από επιστήμονες και από ανθρώπους που προσπαθούν ανελλιπώς για την εξάλειψη της πανδημίας. 

Η επιστήμη κάνει λάθη και θα συνεχίσει να κάνει. Αποτελεί ζωντανό οργανισμό που εξελίσσεται, μεταβάλλεται ανάλογα με τις περιστάσεις, ενεργοποιείται, δρα, κάνει λάθη, καταλήγει σε λάθος αποτελέσματα και παρατηρήσεις αλλά πάντοτε στο τέλος αυτοβελτιώνεται,  ξεπερνά τα κακώς κείμενα και νικά.

Ο Άγγελος Ορφανίδης είναι πτυχιούχος του τμήματος Πολιτικών Επιστήμων ΔΠΘ, μεταπτυχιακός φοιτητής στη τμήμα Δημοσιογραφίας ΑΠΘ ενώ εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα στον κλάδο των Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας.

Παραπομπές:

[1] Scudellari, M. (March 2010). “State of denial”. Nat. Med. 16 (3): 248. doi:10.1038/nm0310-248a. PMID 20208495

[2] Debunking science denialism. Nat Hum Behav 3, 887 (2019). https://doi.org/10.1038/s41562-019-0746-8

[3] Gillespie, Alex (2020). “Disruption, Self-Presentation, and Defensive Tactics at the Threshold of Learning”. Review of General Psychology. doi:10.1177/1089268020914258

Share: